Charakterystyczną cechą serii jest przedstawianie na współczesnych monetach NBP wizerunków historycznych polskich numizmatów. Dzięki temu kolekcja stanowi swoistą historię polskiego pieniądza zamkniętą w kolejnych emisjach.
Pierwsza część serii przedstawia najstarsze polskie denary, pochodzące z okresu od X do XII wieku. NBP rozpoczął serię w 2013 roku.
1. Denar Bolesława Chrobrego – 2013
Pierwszą monetą serii był denar Bolesława Chrobrego, wyemitowany 20 czerwca 2013 roku.
Moneta NBP ma nominał 5 zł i została wybita ze srebra próby Ag 925. Jej średnica wynosi 24 mm, masa 7,07 g, a nakład określono na maksymalnie 20 000 sztuk. Zastosowano stempel lustrzany.
Historyczny denar Bolesława Chrobrego należy do najstarszych monet związanych z początkami polskiego mennictwa.
2. Denar Bolesława II Śmiałego – 2013
Drugą emisją był denar Bolesława II Śmiałego, wprowadzony do obiegu 13 września 2013 roku.
Moneta ma nominał 5 zł, wykonana jest ze srebra Ag 925, ma średnicę 24 mm i masę 7,07 g. Nakład wyniósł do 20 000 sztuk.
Do serii wybrano typ królewski denara, związany z panowaniem Bolesława po jego koronacji w 1076 roku.
Druga część serii obejmuje okres brakteatów i groszy, czyli XII–XV wiek. NBP wskazywał, że ósma emisja – półgrosz Władysława Jagiełły – zamknęła dwie pierwsze części serii.
3. Denar typu 2. Bolesława III Krzywoustego – 2014
3 marca 2014 roku NBP wyemitował srebrną monetę 10 zł poświęconą denarowi typu 2. Bolesława III Krzywoustego.
Parametry:
-
nominał: 10 zł,
-
metal: Ag 925,
-
średnica: 32 mm,
-
masa: 14,14 g,
-
stempel: lustrzany,
-
nakład: do 20 000 sztuk.
4. Brakteat Mieszka III Starego – 2014
10 września 2014 roku ukazała się moneta przedstawiająca brakteat Mieszka III Starego.
Historyczny brakteat wyróżnia się wizerunkiem lwa oraz napisem wykonanym alfabetem hebrajskim, który oznacza „Mieszko król Polski”. Był to okres rozwoju brakteatów – cienkich monet bitych jednostronnie.
Parametry monety NBP:
-
nominał: 10 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 32 mm,
-
masa: 14,14 g,
-
nakład: do 20 000 sztuk.
5. Brakteat Leszka Białego – 2014
Czwarta emisja 2014 roku? Nie – piąta moneta całej serii to brakteat Leszka Białego, wyemitowany 4 grudnia 2014 roku.
Historyczny pierwowzór przedstawia skrzydlatego smoka i jest przypisywany Leszkowi Białemu.
Parametry:
-
nominał: 10 zł,
-
metal: Ag 925,
-
średnica: 32 mm,
-
masa: 14,14 g,
-
nakład: do 20 000 sztuk.
6. Floren Władysława Łokietka – 2015
W 2015 roku seria przeszła do większych srebrnych monet o nominale 20 zł.
Pierwszą był floren Władysława Łokietka, związany z jednym z najważniejszych wydarzeń w historii polskiego mennictwa – pojawieniem się pierwszej polskiej złotej monety.
Moneta NBP:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład: do 20 000 sztuk.
7. Grosz Kazimierza Wielkiego – 2015
15 września 2015 roku NBP wyemitował grosz Kazimierza Wielkiego.
Historyczny grosz był pierwszą dużą srebrną monetą rozpoczynającą w Polsce epokę groszową. Na współczesnej monecie NBP odwzorowano obie strony historycznego grosza.
Parametry:
-
20 zł,
-
Ag 925,
-
38,61 mm,
-
28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład do 20 000 sztuk.
8. Półgrosz Władysława Jagiełły – 2015
3 grudnia 2015 roku wyemitowano półgrosz Władysława Jagiełły.
Była to ósma moneta serii i jednocześnie zakończenie dwóch pierwszych części poświęconych średniowiecznemu mennictwu Polski.
Parametry:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład: do 20 000 sztuk.
Od 2016 roku seria weszła w kolejny etap – monety Rzeczypospolitej z okresu XVI–XVIII wieku.
9. Dukat Zygmunta Starego – 2016
Pierwszą monetą tej części był dukat Zygmunta Starego.
Moneta NBP otrzymała nominał 20 zł i została wykonana ze srebra Ag 925. Jej średnica wynosi 38,61 mm, masa 28,28 g, a nakład do 20 000 sztuk.
10. Szeląg, talar Stefana Batorego – 2016
Drugą emisją 2016 roku był szeląg, talar Stefana Batorego.
Na jednej współczesnej monecie przedstawiono dwa różne nominały z czasów panowania Stefana Batorego – drobnego szeląga oraz znacznie większego talara.
Parametry: 20 zł, Ag 925, 38,61 mm, 28,28 g, nakład do 20 000 sztuk.
11. 100 dukatów Zygmunta III Wazy
Kolejną emisją była niezwykle efektowna moneta 100 dukatów Zygmunta III Wazy.
Historyczny pierwowzór należał do największych i najbardziej okazałych polskich monet złotych. Współczesna moneta NBP ma nominał 20 zł, srebro Ag 925, średnicę 38,61 mm i masę 28,28 g. Nakład określono na maksymalnie 18 000 sztuk.
12. Talar Władysława IV
Talar Władysława IV został wyemitowany 7 grudnia 2017 roku i jest ważnym elementem serii, którego brakowało w poprzednim zestawieniu.
Wzorem dla emisji był talar bydgoski Władysława IV z 1642 roku. Historyczny talar przedstawia m.in. popiersie króla oraz tarczę herbową z herbami Polski, Litwy, Szwecji i innymi elementami związanymi z tytulaturą Władysława IV.
Parametry współczesnej monety:
-
nominał: 20 zł,
-
metal: Ag 925/1000,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel: lustrzany,
-
brzeg: gładki,
-
nakład: do 18 000 sztuk,
-
data emisji: 7 grudnia 2017 r.
Projektantką monety była Dominika Karpińska-Kopiec.
13. Boratynka, tymf Jana Kazimierza
12 lipca 2018 roku NBP wprowadził do obiegu monetę „Boratynka, tymf Jana Kazimierza”.
Emisja przedstawia dwa charakterystyczne rodzaje monet z okresu panowania Jana Kazimierza: miedzianą boratynkę oraz srebrnego tymfa.
Parametry:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
selektywne platerowanie,
-
nakład do 18 000 sztuk.
14. Szóstak Jana Sobieskiego
Kolejną monetą serii był szóstak Jana Sobieskiego, wyemitowany w 2019 roku.
Moneta kontynuuje przedstawianie charakterystycznych nominałów z historii polskiego mennictwa.
Parametry:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład: do 13 000 sztuk.
15. Złotówka gdańska Augusta III
W 2020 roku seria została rozszerzona o złotówkę gdańską Augusta III.
Moneta przedstawia historyczną złotówkę gdańską z XVIII wieku, stanowiąc kolejny etap rozwoju polskiego mennictwa.
Parametry:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład: do 12 000 sztuk.
Po tej emisji nastąpiła kilkuletnia przerwa w kontynuowaniu serii.
16. Grosz z miedzi krajowej Stanisława Augusta
Po przerwie seria powróciła w 2024 roku.
Grosz z miedzi krajowej Stanisława Augusta nawiązuje do reform monetarnych przeprowadzanych za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Moneta NBP:
-
nominał: 20 zł,
-
metal: Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
selektywne platerowanie,
-
nakład: do 10 000 sztuk.
17. 3 grosze Księstwa Warszawskiego
W 2025 roku seria przeniosła się do XIX wieku.
Moneta „3 grosze Księstwa Warszawskiego” nawiązuje do miedzianego trojaka z czasów Księstwa Warszawskiego.
Parametry:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
selektywne platerowanie,
-
nakład: do 10 000 sztuk.
18. 5 złotych z okresu powstania listopadowego
Drugą emisją serii w 2025 roku było „5 złotych z okresu powstania listopadowego”.
Historycznym pierwowzorem jest pięciozłotówka z 1831 roku, wybita w okresie powstania listopadowego.
Parametry współczesnej monety:
-
nominał: 20 zł,
-
Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel lustrzany,
-
nakład: do 10 000 sztuk.
19. 1 złoty II Rzeczypospolitej
Najnowszym etapem serii jest „1 złoty II Rzeczypospolitej”.
Według planu emisyjnego NBP na 2026 rok moneta została zaplanowana jako kontynuacja serii „Historia monety polskiej”. Jej parametry to:
-
nominał: 20 zł,
-
metal: Ag 925,
-
średnica: 38,61 mm,
-
masa: 28,28 g,
-
stempel: lustrzany,
-
nakład: do 10 000 sztuk,
-
planowany termin emisji: lipiec 2026 roku.
Emisja ta stanowi kolejny krok w chronologicznym przedstawianiu dziejów polskiego pieniądza i przenosi serię do okresu II Rzeczypospolitej.
Chronologia serii „Historia monety polskiej”Średniowiecze – 2013–2015
-
Denar Bolesława Chrobrego – 2013
-
Denar Bolesława II Śmiałego – 2013
-
Denar typu 2. Bolesława III Krzywoustego – 2014
-
Brakteat Mieszka III Starego – 2014
-
Brakteat Leszka Białego – 2014
-
Floren Władysława Łokietka – 2015
-
Grosz Kazimierza Wielkiego – 2015
-
Półgrosz Władysława Jagiełły – 2015
Rzeczpospolita – XVI–XVIII wiek
-
Dukat Zygmunta Starego – 2016
-
Szeląg, talar Stefana Batorego – 2016
-
100 dukatów Zygmunta III Wazy – 2017
-
Talar Władysława IV – 2017
-
Boratynka, tymf Jana Kazimierza – 2018
-
Szóstak Jana Sobieskiego – 2019
-
Złotówka gdańska Augusta III – 2020
-
Grosz z miedzi krajowej Stanisława Augusta – 2024
XIX–XX wiek
-
3 grosze Księstwa Warszawskiego – 2025
-
5 złotych z okresu powstania listopadowego – 2025
-
1 złoty II Rzeczypospolitej – 2026
Seria „Historia monety polskiej” pokazuje rozwój polskiego mennictwa na przestrzeni wielu stuleci. Rozpoczyna się od najstarszych denarów Bolesława Chrobrego i Bolesława Śmiałego, następnie przedstawia średniowieczne brakteaty, grosze i półgrosze, a później przechodzi do monet Rzeczypospolitej – dukatów, szelągów, talarów i innych charakterystycznych nominałów.
Szczególnie interesujący jest sposób, w jaki NBP zestawia ze sobą różne epoki. W serii znalazły się zarówno bardzo małe jednostki, jak szeląg czy boratynka, jak i wyjątkowo duże historyczne monety, takie jak 100 dukatów Zygmunta III Wazy czy talar Władysława IV.
Po przerwie w latach 2021–2023 seria została wznowiona w 2024 roku. Kolejne emisje z 2025 roku przeniosły kolekcję do XIX wieku, natomiast emisja zaplanowana na 2026 rok – 1 złoty II Rzeczypospolitej – kontynuuje chronologiczne przedstawianie historii polskiego pieniądza.
Na 2026 rok seria obejmuje 19 emisji. Ostatnia ma być 5 zł z Rybakiem ale w planie na 2027 rok nie znalazła się, może się okazać że będzie przerwa jak w poprzednich latach :(
